آجر

  • معماران: سارا کلانتری، رضا صیادیان

     / موقعیت: تهران

     / تصاویر: پرهام تقیف، حسین برازنده

     

  • preview

    مهندس هما پرمون- طراح ایرانی، علیرضا مشهدی میرزا در جشنواره بین المللی معماری سال 2012، در رده مسکن، برای ‘brick pattern house’ واقع در محدوده ی جیحون تهران، در فهرست آثار برگزیده بود.

  • یکسال از ثبت جهانی بلندترین برج آجری جهان گذشت، برجی که گلستان و گنبد را به گردشگری جهان پیوند زده است. 10 تیرماه سال گذشته گنبدقابوس در سی و شمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر سن پترزبورگ روسیه به ثبت جهانی رسد. این اثر تاریخی ارزشمند به عنوان پانزدهمین اثر تاریخی ایران در فهرست جهانی به ثبت رسیده و تنها اثر جهانی استان گلستان به شمار می رود.

    برجی که گلستان را جهانی کرد/ گنبدقابوس شاهکار معماری

  • گنبد کابوس

    بلندترین برج آجری جهان گمشده در غبار

    دادگستری گنبدكاووس برای بار دوم بررسی شكایت سازمان میراث فرهنگی از شهرداری را به كارشناسانی غیرمتخصص سپرد تا شانس جهانی برج قابوس از بین برود.


    گنبد كاووس بررسی پرونده شكایت پایگاه میراث فرهنگی از شهرداری را به‌دلیل شكستن حریم برج قابوس به كارشناسان متخصص نسپرد تا شانس جهانی شدن بزرگترین برج آجری جهان از بین برود.

    جاوید ایمانیان، مدیر پایگاه پژوهشی برج‌قابوس در گفت‌وگو با میراث‌خبر از مخالفت دادگستری گنبدكاووس با بررسی پرونده شكایت این پایگاه توسط كارشناسان متخصص و آشنا با مقوله میراث‌فرهنگی خبر داد.

    این شكایت از شهرداری و به‌دلیل ساخت یك مجتمع تجاری در پای برج بوده است.
    شكایت پیشین پایگاه میراث فرهنگی برج قابوس از شهرداری با بررسی كارشناسان عمران دادگستری به نفع شهرداری تمام شد و به از سرگیری ساخت مجتمع تجاری قابوس در پای میل قابوس انجامید.

    كارشناسان سازمان میراث فرهنگی با توجه به قوانین موجود كه خواستار واگذاری پرونده‌های خاص به كارشناسان متخصص شده، از دادگستری گنبد خواسته بودند تا بررسی این پرونده را به كارشناسان تهران یا شهرهای دیگر بسپرند كه با مقوله میراث فرهنگی و حریم منظركیفی و كمی آشنایی دارند تا حق میراث فرهنگی ضایع نشود اما دادگستری با واگذار كردن پرونده به كارشناسان پیشین از این درخواست سرباز زد.

    ایمانیان همچنین در این‌باره گفته است:«با توجه به اینكه این كارشناسان متخصص عمران هستند در بررسی‌های خود مسائل حریم و منظر اثر را در نظر نمی‌گیرند و دوباره مسئله به نفع شهرداری پایان می‌گیرد.»

    برج قابوس دو سال پیش در حال آماده شدن برای ثبت جهانی بود كه تصمیم شهردار پیشین شهر گنبد، آینده این برج را در هاله‌ای از ابهام برد.
    تصمیم ساخت یك مجتمع‌تجاری در حریم درجه یك این برج با ارتفاع 13 متری بود كه به شكستن ارتفاع مجاز این برج منتهی می‌شد.

    تلاش سازمان میراث فرهنگی برای جلوگیری از این اتفاق پس از دو سال با سپردن ضمانتی 5 میلیون تومانی به توقف این طرح انجامید اما پس از انتخاب شهردار جدید، برنامه این سازمان عوض و برج قابوس به جهانی شدن امیدوار شد.

    گنبد قابوس با 72 متر ارتفاع بلندترین برج آجری جهان است.

    از نظر كارشناسان معماری ارتفاع در یك بنا هنگامی معنا می‌یابد كه بر فضای اطراف سیطره داشته باشد و از منظر زیبایی‌شناسی، بلندی برج احساس شود. با این تعریف، گنبد قابوس بلندترین برج آجری جهان محسوب می‌شود. چون از یك سو‌ به دشتهای آسیای میانه اشراف دارد و از سوی دیگر، نگاهش به دریای مازندران است كه 400 متر از سطح اقیانوس پایین‌تر است. اما برای آنكه بهتر این خصوصیات را لمس كنیم بد نیست مروری بر ویژگی‌های آن داشته باشیم.

    این برج یكی از آثار باستانی كشورمان كه در اعداد بزرگترین مفاخر معماری قرن چهارم هجری است در شمال شرقی ایران در شهر گنبد كاووس قرار دارد. این بنای معروف كه یكی از بلند‌ترین آثار تاریخی جهان بشمار می‌آید بر فراز تپه خاكی كه قریب 15 متر از سطح زمین بلند‌تر است قرار دارد این بنا در سال ( 397 ه. ق. و 375 ه. ش) و در زمان سلطنت شمس المعالی قابوس ابن وشمگیر و در شهر جرجان كه پایتخت پادشاهان آن دیار بوده، بنا گردیده است.

    بنایی كه از هزار سال پیش تا كنون بر فراز تپه‌ای خاكی استوار است در عین سادگی یكی از غرور انگیز‌ترین بناهایی است كه نه تنها در خاك ایران بلكه در سراسر جهان شناخته شده است و مورد توجه بسیاری از جهانگردان و باستان شناسان است.

    پروفسور « ارتورافام پوپ » در مورد این بنا چنین نوشته است: در زیر سمت شرق كوههای البرز و در برابر صحراهای پهناور آسیا یكی از بزرگترین شاهكارهای معماری ایران با تمام شكوه و عظمت خود قد بر افراشته است. این بنا گنبد قابوس بقعه آرامگاه «قابوس بن و شمگیر» است.

    برج آرامگاه از هرگونه آرایش مبراست.  محمد علی قورخانچی نیز تحقیقی در مورد گنبد قابوس داشته و در كتاب نخبه سینیه خود گنبد قابوس را در نیم فرسخی خرابه‌های شهر جرجان دانسته و نظیری را برای این گنبد در ایران زمین موجود ندانسته است. در معماری سنتی ایران به چنین بناهای عظیم و كشیده‌ای كه ( میل نیز نامیده می‌شوند ) در طول راهها برای راهنمایی و تعیین مسیر كاروانها احداث می‌شده زیاد بر می‌خوریم ولی هیچكدام آنها به پای عظمت گنبد قابوس نمی‌رسند.

    گنبد قابوس شامل 2 قسمت است یكی پی یا پای بست بنا و بدنه و دیگری گنبد مخروطی.پی سازی بنا از زمین سفت شروع و تا ارتفاع حدود 15 متری با آجر و مصالح مشابه خود بنا انجام شده است. درون پای بست سردابی وجود داشته كه پا كار طاق آن هنوز بر جای است ولی بر اثر كاوشهای پیاپی كاوشگران كه در پی گنج بوده اند آثاری از كف آن بر جای نمانده است.

    بدنه مدور خارجی گنبد قابوس دارای 15 ترك ( دندانه نود درجه ) است ( همانند ستاره ده پر ) این تركها كه در اطراف آن و به فواصل مساوی از یكدیگر قرار دارند، از پای بست بنا شروع و تا زیر سقف گنبدی ادامه می‌یابد و میان این تركها با كوهه‌ای آجری پر شده است ( به جز درب ورودی ) راس این تركه‌ها به اندازه یك مترو سی و چهار سانتی متر از یكدیگر فاصله دارند.

    قطر داخلی گنبد به طول نه متر و هفتاد سانتی متر و قطر آن از قاعده تركها بطول چهارده متر و شصت و شش سانتی متر و طول قطر آن از رأس تركها یا به عبارتی قطر ارباب یا پای بست آن هفده متر و شش سانتی متر است ضخامت میل از پایین به بالا كرنش كمی دارد و در ارتفاع 37 متری گنبد مخروطی بنای برج را تكمیل می‌كند. این گنبد كه با آجرهای مخصوص دنباله دار كفشكی ساخته شده است دو پوسته است.

    گنبد درونی مانند گنبدهای خاكی به شكل نیم تخم مرغی و از آجر معمولی است و پوسته بیرونی با آجر دنباله دار، و ارتفاع این گنبد مخروطی 18 متر است در بدنه شرقی روزنه‌ای تعبیه شده كه ارتفاع آن یك متر و نود سانتیمتر است عرض روزنه در قسمت بالا 73 و در وسط 75 و در پایین 80 است.

    در ضلع جنوبی آن یك ورودی است كه 5/1 متر عرض و 55/5 متر ارتفاع دارد. درون طاق هلالی سر در آن، مقرنسی است كه به نظر می‌رسد در مراحل نخستین پیشرفت این نوع تزئینات معماری و گچ بری است.

    شاید این مقرنس ساده و در عین حال زیبا از اولین نمونه‌های مقرنس سازی در بناهای اسلامی می‌باشد كه بتدریج تكمیل شده است. دكتر ویلسن،  نماینده دانشگاه پنسیلوانی نیز در بازدید و تحقیقاتی كه از این بنا داشته راجع به این مقرنسها چنین نوشته است: بالای در، داخل هلال مدخل گیلوئی مقرنسی است كه در مراحل اولیه ترقی است و این یكی از نمونه‌های تزئینی است از اصول یك معماری كه بعد اهمیت پیدا كرده است.

    در ردیف كتیبه كوفی به‌صورت كمر بند وار بدنه را آرایش كرده است كه یك ردیف آن در 8 متری پای آن و دیگری بالا در زیر گنبد مخروطی قرار دارند. نوع نوشته كوفی كتیبه‌ها ساده و آجری است حروف آن آرایش ندارند. بر جسته و خوانا است و حاشیه دور آنها قاب مستطیلی شكلی است از آجر.

    همشهری

  • كاخ سروستان دارای قدیمی‌ترین گنبد آجری كشور

  • مجموعه خانه عباسیان در خیابان علوی،در کوی سلطان امیراحمد میباشد و بین سالهای 1245-1250 قمری ساخته شده است. این مجموعه از جمله برجسته‌ترین آثار معماری و یکی از نامزدهای دریافت جایزه بهترین بناهای مسکونی ایران است. این بنای تاریخی از لحاظ معماری و تزیینات حایز اهمیت فراوان است. مجموعه خانه عباسیان شامل 5 حیاط و گودال باغچه است که پس از فوت مالک اولیه به مرور از هم تفکیک و به صورت 5 باب خانه مستقل از هم درآمد. در سال‌های اخیر 4 باب از 5 باب خانه خریداری و بازسازی شد. از4 باب خانه خریداری شده، دو واحد آنها به صورت طرح معمول معماری بافت قدیم کاشان یعنی گودال باغچه و یکی از آنها حوض خانه که محل مدرس آیت الله علوی بوده، و در اصل باغ بوده است ، که داخل باغ هشت باب خانه جدید ساخته شده است و بخشی از آن منزل مسکونی آیت الله علوی بوده که به صورت نیمه مخروبه باقی مانده است. خانه‌های عباسیان به لحاظ معماری، دارای طرحی بسیار قوی و غنی و از نظر تزئینات گچبری و نقاشی و کاربری تزئینات معماری اسلامی نظیر رسمی بندی، یزدی بندی، قطاربندی،( مقرنس) و گره سازی در اوج زیبایی و ظرافت می‌باشد.سبک اصلی معماری بنا به گودال باغچه موسوم است. در این سبک معماری، بنا پایین‌تر از سطح کوچه احداث شده و اصطلاحاً گود می‌باشد. دسترسی به آب قنات وفشار آب در قسمت های مختلف ساختمان و خاصیت عایقی خاک و مصالح در جلوگیری از سرما و گرما و استحکام بنا، علت ساخت بنا در گودی بوده است . ویژگی‌های معماری خانه عباسیان: تقارن: در هر ضلع این بنا اگر خطی فرضی در وسط ضلع ترسیم شود، طرفین ضلع کاملاً قرینه می‌باشد. چهار فصل خانه: بنا دارای قسمت‌های تابستانی و زمستانی نشین بوده و در هر فصل از سال از قسمت‌های خاصی از بنا، متناسب با وضعیت آب و هوایی آن فصل، استفاده می‌شده است. معماری درونگرا: بر خلاف بناهای امروزی که ظاهر بنا دارای تزئینات بسیار می‌باشد. در بناهای قدیمی، ظاهر بنا بسیار ساده و دارای تزئینات کم می باشد و بالعکس درون بنا بسیار با شکوه و زیبا می باشد. معماری محجّبه یا نقاب‌دار: به علت آنکه معماری دوران قاجار یک معماری مذهبی است و شهر کاشان نیز از دیر باز به دارالمومنین معروف است، رعایت مسائل مذهبی در معماری خانه عباسیان بسیار مشهود می‌باشد.

    خانه تاریخی عباسیان از زیباترین خانه های تاریخی ایران به شمار می  رود. این  بنای  تاریخی  در حدود سال  های 1245  تا 1250 هجری قمری  توسط  مرحوم سیدابراهیم تاجر کاشانی، پدربزرگ  آیت  اله  سید محمد علوی  بروجرودی  معروف به «سید باغ»  ساخته شده است. این  مجموعه  در پنج  طبقه  شامل  پس سرداب ، سرداب ، همکف ، بالا و بهارخواب  است. یکی از ویژگی  هایی که این خانه تاریخی را در زمره شاهکارهای معماری ایرانی قرار داده و از دیگر خانه  های تاریخی متمایز کرده، بالاتر بودن مساحت  زیربنای  آن  از وسعت  زمین  این خانه  است. در حالی که وسعت  زمین  این خانه  حدود 5 هزار متر مربع  است، به  دلیل  تعدد طبقات ، زیربنای آن بیش از 7 هزار مترمربع  است. کل  مجموعه ، شامل 5 حیاط  بیرونی، اندرونی، باغ، خدمه و حوضخانه است  که  هر یک، کاربرد ویژه خود را دارد.
    «بخش بیرونی»، در واقع به عنوان مهمانپذیر صاحبخانه  و محل  پذیرایی  از مهمانان  تجاری به  شمار می  رفته  که شامل اتاق آئینه، تالار سرپوشیده، ایوان، اتاق  های سه دری، پنج دری و سایر فضاهاست. «بخش اندرونی»، محل  اسکان  صاحبخانه  و خانواده وی  بوده  و همخوان با مقله حجاب در معماری اسلامی،  از بخش  بیرونی  کاملا جدا است. «بخش حیاط  باغ»، محل  برگزاری  نماز جماعت  به  امامت  آیت اله  سید محمد علوی  بروجردی  بوده  که  از همین  رو، ایشان  به  «سید باغ » شهرت  یافته بودند. «بخش حیاط  حوضخانه» نیز محل  تدریس  این سید بزرگوار بوده  است. آخرین بخش این مجموعه «بخش حیاط  خدمه» است که محل  اسکان  خدمه  بوده  و  از طریق  مطبخ  به  خانه  راه  داشته  است. کل  مجموعه  دارای 2  بادگیر و دو حلقه  چاه  است  که  یکی  از چاه ها به  عنوان  مخزن  آب  خانه  به  شمار می رفته  است. مهمترین  قسمت  های  مجموعه  عباسیان  عبارت است از اتاق آئینه، اتاق  شاهنشین،  اتاق  پنج  دری یا تالار مرکزی ودو تالار سرپوشیده  بزرگ  است.
    «اتاق آئینه» که زیباترین  اتاق  این خانه  تاریخی به شمار می  رود، در حیاط  بیرونی  واقع  است و محل  پذیرایی از مهمانان  خاص  بوده  که دارای تزئینات آئینه کاری وگچ بری بسیار زیباست. « اتاق  شاهنشین » در حیاط  اندرونی  واقع  شده است و «اتاق  پنج  دری» یا «تالار مرکزی» به  دلیل  اشراف  بر دو حیاط  بیرونی  و اندرونی  ، بیشتر مورد استفاده  صاحبخانه  بوده  است. «تالار سرپوشیده  بزرگ » خانه عباسیان که در حیاط  بیرونی قرار دارد، محل  برگزاری آیین  های جشن  و عزاداری  عمومی بوده و «تالار سرپوشیده  کوچک » که  در حد فاصل  حیاط  بیرونی  و اندرونی و در امتداد تالار مرکزی واقع  شده است، محلی برای  برگزاری مراسم   خانوادگی و خصوصی  بوده  است. نکته  قابل  توجه ، نورگیر زیبای  تالار سرپوشیده  بزرگ  است  که  به  دلیل  شباهت آن  به  کلاه  سربازان  فرنگی  دوره  قاجار، به  نورگیر کلاه  فرنگی  معروف  شده است. مدتی پس  از مرگ  حاج  سید محمد ابراهیم ، این خانه  زیبا  تفکیک  شده  و به  فروش  رسید. پس از تفکیک، بخش بیرونی به نام  عباسیان ، بخش اندرونی به نام  مسعودی فر، بخش حوضخانه  به نام حقانی، بخش خدمه  به نام عباسی و باغ خانه به نام تقوی تغییر نام داد.
    اما چرا کل این مجموعه به نام عباسیان  معروف شده است؟
    حدود صد سال  پیش، حیاط   بیرونی  به  یکی از تاجران  معروف  کاشان  به  نام  عباسیان  فروخته  شد که  به  دلیل  هنگفت  بودن  این  بها در آن  زمان، تا مدت ها این  خبر، نقل  محافل  شهر بود و سبب  شد تا  به  تدریج ، کل  مجموعه  به  نام  عباسیان  شناخته  شود. متاسفانه معمار و هنرمندان  چیره دست این بنای تاریخی بسیار زیبا و ارزشمند، نامعلومند. مجموعه فعلی شامل  3 حیاط  بیرونی، اندرونی، حوضخانه  و حیاط  باغ است، ولی حیاط  خدمه  هنوز خریداری  نشده  است. شایان ذکر است که این  بنای  ارزشمند در محله  سلطان  امیراحمد کاشان واقع  شده  است.

پنل کاربری