0

امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

 

جایگاه نادیده معماری ایران

پس از انقلابی كه اختراع خط درجامعه بشری ایجاد كرد و انسان ها توانستند به وسیله این ابزار ارتباط بیشتری با یكدیگر برقرار كنند تحولات شگرفی در عرصه های گوناگون ایجاد شد

 

 

دكترغلام حسین معماریان

 
 

 


از هنگامی كه دانشكده های معماری به شكل امروزی خود پایه ریزی شد و سیستم آموزش نوین معماری به تدریج شكل گرفت، آموزش تاریخ  معماری بخش جدایی ناپذیری از این سیستم شد. اگرچه تاریخ شكل گیری دانشكده های فنی در اروپا دیرینه تر از دانشكده های معماری است، اما در همان زمان نیز برخی مهندسین در تلاش برای ارتباط بین گذشته و حال، آثار تاریخی خود را مورد مطالعه قرار دادند. از آن جمله می توان به كارهای «دوران» در اوایل سده نوزدهم اشاره كرد كه با دسته بندی بناهای مختلف از آنها برای طراحی بهره می گرفت.
این روند در دو قرن گذشته ادامه یافت تا جایی كه افزون بر دانشكده های معماری، تاریخ معماری وارد فرهنگ عمومی شده وحتی دانش آموزان در دروس دبستانی و دبیرستانی با این موضوعات آشنا شده و می شوند.
با شروع تحقیقات باستان شناسی درباره معماری ایران و در پی آن نشر ده ها كتاب و مقاله، قشر خاصی از مردم جهان، تا حدودی با گوشه هایی از معماری این مرز و بوم آشنا شدند. امید آن می رفت تا با معرفی ایران، بتوان جایگاهی مناسب در مباحث و به خصوص كتاب های تاریخ هنر و معماری برای آن مشخص كرد. اما با مرور نوشته های پنجاه سال اخیر تاریخ معماری جهان مشاهده می كنیم كه مولفین آنها نه تنها آن گونه كه شایسته است این معماری را معرفی نكرده اند بلكه با ذكر مطالبی نه چندان صحیح، در حق آن نیز اجحاف كرده اند.
شاید در این جا نخستین پرسش این باشد كه چه ویژگی هایی در معماری ایرانی وجود دارد كه محققین غربی را به پرداختن به آن دعوت می كند؟ به سخنی دیگر، این معماری چه ارمغان هایی به جهان عرضه داشته كه پیشتر از طرف معماران دیگر كشورها ارایه نشده است.
پاسخ به این سؤال و بررسی دستاوردها و یا ارمغان های ایران به جهان معماری، نیاز به یك مطالعه تاریخی تطبیقی گسترده دارد. مطالعه ای كه بتوان ۸۰۰۰ سال تاریخ معماری ایران را با جهان معماری مقایسه كرد و به دستاوردهای آن پی برد. این دستاوردها هم در قالب مفاهیم قابل بررسی هستند و هم در قالب اشكال صوری و یا كالبدی آن. در این مقاله برای ملموس تر نشان دادن این دستاوردها قالب های كالبدی مورد توجه است. نگارنده در این جا فقط به چند نمونه به صورت گذرا اشاره كرده و درنهایت بر یك مورد خاص تمركز خواهد داشت:
ـ طراحی عناصر ساختمانی مانند ستون های بلند به فاصله زیاد بین آنها و فضاهای شبستانی در دوران هخامنشی به خصوص در بنای تخت جمشید كه در معماری یونان تاثیرگذار بوده است (دی آنجلیس: جانمایه معماری هخامنشی و یونان.)
ـ نوآوری روش های ساختمانی طاقی كه از زمان پارتیان به كارگرفته شد، مانند ساخت طاق بدون قالب چوبی سرتاسری.
ـ نوآوری در ساخت گنبد برفضای چهارگوش و فنون ساختمانی وابسته به آن. این روش بسیار تاثیرگذار در خلق فضاهای جدید در ایران و غرب بود.
ـ ساخت طاق و گنبدهایی با باریكه طاق كه با گسترش و تكامل چند قرنی در ایران از آن كشور به دیگر نقاط جهان راه یافت (سن پائولزی).
ـ ساخت گنبدهایی دو پوسته گسسته كه در هیچ كجای دنیا بدین گونه گسترش نیافت.
ـ ساخت سازه های متنوع طاقی همچون كاربندی كه در ایران زاده شد و گسترش یافت.
ـ خلق فضاهای گوناگون در یك زمان و مكان و گسترش و تكامل آنها در یك سیر ممتد تاریخی.
نمونه های بسیاری می توان برای آن ارایه داد: از فضاهای چند ایوانه با حیاط مركزی تا ساختمان كوشك ها و...

 
 

 


در این مقاله پس از اشاره ای كوتاه به دستاوردهای یاد شده به یك مورد خاص اشاره خواهد شد. نگارنده با مراجعه به منابع لاتین در كتابخانه های خارج از ایران درباره برونلسكی و اثر او یعنی گنبد كلیسای سانتاماریا دل فیوره، روشن خواهد ساخت كه چگونه چهارصد سال تجربه گنبدها دو پوسته پیوسته و سازه های طاقی با باریكه طاق در ایران نادیده گرفته شده است. اگرچه پروفسور سن پائولزی سعی در روشن ساختن این واقعیت تاریخی داشت اما فقط در مواردی نادر تاریخ نگاران معماری به او اشاره ای دارند. بسیاری از آنها این اثر برونلسكی را نوآوری، اختراع، انقلاب و... معرفی می كنند. در حالی كه به سادگی می توان ثابت نمود كه این از ابداعات معماران ایرانی بوده است.
اگر یكی از علت های این اشتباهات را از ناآگاهی نویسندگان آنها بدانیم بهترین روش برای برطرف كردن یا جبران آن گفتمان بین دانشمندان و متخصصین فن و شاید دعوت از آنها برای بازدید این آثار شگرف باشد.
آنچه كه به نام تمدن بشری به دست انسان امروز رسیده است، فرآورده هزاران سال تلاش انسان ها از گوشه گوشه این جهان بوده است. پس از انقلابی كه اختراع خط درجامعه بشری ایجاد كرد و انسان ها توانستند به وسیله این ابزار ارتباط بیشتری با یكدیگر برقرار كنند، تحولات شگرفی در عرصه های گوناگون ایجاد شد. یكی از دستاوردهای این اختراع بزرگ، انتقال تجربیات به نسل های بعدی بود. پس از این انقلاب بزرگ كه امواج آن قرن ها بعد كشورهای غربی را فرا گرفت، تجربیات سرزمین های شرقی مانند بین النهرین و مصر به یونان انتقال یافت و یونانیان با بهره گیری مناسب از آن پایه گذار علوم مختلف و در موارد زیادی ادامه دهنده راه مشرقیان شدند. از آن پس تبادل علوم و تجربیات تا پس از رنسانس بین شرق و غرب ادامه یافت تا این كه بنیان تمدن كنونی غربی شكل گرفت و از این پس است كه غرب یكه تاز در علوم و پیشرفت علمی شده است. هدف از ارایه این مقدمه كوتاه، بیان نقش سرزمین های مختلف در شكل دهی تمدن بشری است. نگارنده در ابتدای مقاله صریحاً بیان می دارد كه ارایه دست آوردهای جدید به جهان به خصوص در زمینه معماری، به معنای برتری آن مردم بر دیگران نبوده بلكه نشان دهنده خدمتی است كه آن سرزمین در شكل دهی زنجیره تمدن بشری انجام داده است. متاسفانه تعداد زیادی از مورخین تاریخ معماری، بدین گونه به تاریخ معماری ننگریسته اند،كه در این مقاله به تعدادی از آنها اشاره خواهد شد. به نظر نگارنده نقش همه مردمی كه با یاری آنها، میراثی به نام میراث معماری جهان شكل گرفته است، نه تنها به خوبی بیان نشده است بلكه در حق برخی از آنها از جمله ایران اجحاف شده است. می توان مردمان این جهان را به دانشجویان یك كلاس درس تشبیه كرد و مورخ را به عنوان استاد كلاس. استاد موظف است در ارزشیابی دانشجویان، گروه مستعد و با هوش را كه دركلاس نقش فعال تری دارند با آنان كه این گونه نبوده اند، به یك گونه ارزیابی نكند. همچنین اگر چند دانشجوی مستعد در كلاس وجود دارند و استاد برگه های امتحانی را از آنها می گیرد، برگه یكی از آنها كه در ضمن از باهوش ترین آنها است را گم نكند و یا در كشوی میز خود قرار ندهد. چنین مثالی را می توان درباره نقش ایران در معماری جهان بیان كرد.ایران به مانند...

 

مأخذ : روزنامه همشهری

به اشتراک بگذارید

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

انواع عضویت
پنل کاربری