امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

ادبیات و هنر در تمدن اسلامی
قسمت چهارم : تأثیر هنر اسلامی
قسمت پایانی: توضیحی در باب موسیقی

سید حسین نصر





تاثیر هنر اسلامی

سنت هنری اسلام تاثیر عظیمی هم در درون جهان اسلام و هم بر تمدن‌های پیرامون آن داشت. در جانب شرق، هنر اسلامی در حالی كه خود تا حدودی از هنر چینی تاثیر یافته و این تاثیر پذیری از جمله در مینیاتورهای ایرانی مشهود بود، به نوبة خود بر انواع هنرهای چینی از سفالگری و چینی سازی تا قالیبافی تاثیر نهاد. به همین ترتیب در هند نیز در جاهای معینی مثل فتحپور سیكری، ازدواج و آمیزشی میان هنر اسلامی و هنر هندو صورت گرفته و در عین حال برخی از عظمیترین شاهكارهای هنر اسلامی مثل تاج محل نیز در سرزمین هند پدید آمده است.
در جانب غرب نیز جهات و جنبه‌های مختلف هنر اسلامی، از سفالگری و موسیقی گرفته تا معماری، نقش و نشان عمیق خود را بر بسیاری از جوانب هنر اروپایی، از انواع طاق‌ها و قوس‌ها در معماری گرفته تا مصورسازی مخطوطات لاتینی و عبری قرون سیزدهم و چهاردهم، بازنهاد. در این میان، علی‌الخصوص هنر یهودی، نه تنها در اسپانیا، بلكه در سرزمین‌های دیگری همچون مراكش و یمن و ایران و مصر، همچنان عمیقاً همبسته با هنر اسلامی باقی ماند. طاق‌ها و قوس‌ها و تزیینات داخلی كنیسه‌های قرطبه و طلیطله تا به امروز گواه ارتباط نزدیك میان هنرهای تزیینی و آذین گری كنیسه‌های یهودی و مساجد اسلامی است.
علاوه بر این، تصاویر نسخ خطی عبری، اعم از آن كه متعلق به ایران باشد یا اسپانیا، نشاندهندة قرابت فضای هنری یهودیان با فضای هنری مسلمین است كه یهودیان در طول قرون متمادی در زمینه‌های گوناگون هنری، از جمله موسیقی، با ایشان همكاری صمیمانه و نزدیك داشته‌اند.


توضیحی در باب موسیقی


لازم است پیش از جمع كردن دامن این بحث، مختصری نیز دربارة موسیقی گفته شود. عده‌ای از علما موسیقی را حرام می‌دانند، در حالی كه برخی دیگر از علما آن را برای كسانی كه شور و شهوتشان از این طریق شعله‌ور نشود مجاز می‌دارند. با این ترتیب، فقهای مسلمان در طول تاریخ مسلمین هیچگاه پاسخ قطعی و جازمی به این مساله نداده‌اند، و در همین حال موسیقی در سرزمین‌های مختلف اسلامی، بیشتر به انحایی كاملاً معنوی و روحانی، بسیار توسعه یافته است. علاوه بر این، در میان مسلمین موسیقی نظامی و گونه‌ای از موسیقی كه كشاورزان هنگام خرمنكوبی ترنم می‌كنند و نظایر آن نیز وجود داشته است كه بیشتر ماهیت و تعلق عامیانه دارد. اما برخی سنت‌های عالی و اصیل موسیقی نیز وجود دارد كه مهمترینشان در تمدن اسلامی مكتب‌های موسیقی عربی، ایرانی، تركی، و هند اسلامی یا هند شمالی است كه امروزه به موسیقی هندی شهرت یافته ولی بیشتر مجریان نامبردار و بزرگ آن تا به امروزه اسامی اسلامی داشته‌اند. این مكاتب موسیقی تا حدود بسیار زیادی بازتاب خانگی شدن یا بومی شدن این هنر در جهان اسلام است. این هنرها، برخلاف استفاده‌ای كه از موسیقی در غرب برای رقص گروهی در محافل دستجمعی می‌شود، برای مقاصد اجتماعی یا جمعی مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. بلكه بیشتر با شعر عرفانی و حالات دینی و روحانی و تاملات باطنی مربوط است. این نوع موسیقی در طول قرون متمادی عمدتاً در دست عرفانی بزرگی همچون جلال‌الدین رومی و امیر خسرو [دهلوی] بالیده است. و از این رهنگذر، موسیقی سنتی اسلامی عمیقاً با ادبیات، بویژه شعر، پیوند یافته و بدین ترتیب شیوه یا وسیلة كاملی برای ستایش خداوند و انگیزانندة نیرومندی برای تذكر به یاد او فراهم آورده است.
البته همانطور كه پیشتر هم گفته شد، عالیترین هنر مرتبط با صوت و صدا در اسلام همانا تلاوت قرآن است كه گرچه هرگز نام موسیقی بر آن اطلاق نشده‌، اما عالیترین شكل «موسیقی» در اسلام است. تلاوت قرآن به یك معنا اولین و اصیل‌ترین تجربه یا احساس موسیقی در روح مسلمان است و همچنانكه متن قرآن مجید منشأ شكل‌گیری ادبیات اقوام اسلامی بوده، این تجربه یا احساس نیز منشأ شكل‌گیری اصول مكتب‌های اصیل موسیقی بوده كه در طی قرون متمادی در میان مسلمین پیدا شده است. قرآن مجید به نحو مشابهی اصول و سرچشمه‌های هنرهای تجسمی اسلام را نیز در خود داشته است؛ اعم از هنر خوشنویسی كه اصلاً و بلاواسطه با متن قرآن مجید مربوط بوده، یا معماری كه فضاهایی پدید می‌آورده است كه مسلمانان در طول زندگیش در این فضاها طنین زیبایی ملكوتی كلام خداوند را، از محراب در سراسر فضای مسجد و از مناره در سراسر فضاهایی كه محیط شهری اسلامی را تشكیل می‌داده است، بشنود.

پایان.



مأخذ : سید حسین نصر، جوان مسلمان و دنیای جدید

به اشتراک بگذارید

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

انواع عضویت
پنل کاربری