مروری کوتاه

بازتاب هویت فرهنگی در معماری

نوشین برنائی

 


شاید به ندرت بتوان هنری یافت كه به اندازه معماری با زندگی مردم پیوند داشته باشد . عوامل و پدیده های مختلفی وجود دارند كه در شكل دهی فضاهای معماری نقش دارد . فرهنگ یكی از عوامل مهم در چگونگی شكل گیری فضاهای معماری به شمار می آید . گاهی برخی فرهنگ را حتی مهمتر از اقلیم عامل درجه اول برمی شمارند.

فرهنگ را در یك تعریف بسیار كلی می توان مجموعه ای از اعتقادات ، باورها ، سنت ها و الگوهای رفتاری و نیز دانش ، اطلاعات و ادبیات مكتوب و شفاهی یك جامعه دانست و آن را از تمدن كه در این تعریف مجموعه ای از دستاوردهای جامعه است متفاوت است . هر جامعه ای دارای فرهنگ خاص خود است كه شالوده معماری آن جامعه را پایه گذاری می كند و معماری آن جامعه تصویرعینی آن فرهنگ می باشد . در حقیقت معماری وسیله واقعی سنجش فرهنگ یك ملت بوده و هست . فرهنگ هر جامعه پاسخگوی چگونگی شكل گیری فضاهاست .

حضور فرهنگ در فضاهای معماری و شهری از راه های گوناگون صورت می گیرد كه برای نمونه می توان به حضور آن به شكل عناصر ، نقش ها ، تزئینات ، تركیب های حجمی یا تركیب هایی خاص در پلان اشاره كرد . هر بنایی به عنوان جزئی از فرهنگ معماری وظیفه عینیت بخشیدن یك اندیشه ذهنی را از طریق فرم ظاهری خود را دارد كه نمودی است برای سنجش فرهنگ . البته نقش فرهنگ در شكل گیری تمام فضاهای معماری یكسان نبوده بلكه در سازمان یابی فضاهای فرهنگی ، آیینی و عمومی بیشتر بوده است . اغلب سعی میشود به این بهانه كه بنایی برای عملكرد خاصی ساخته می شود از زیر بار این مسئولیت شانه خالی كنند و فراموش می كنند كه هر ساختمانی یك شاهد فرهنگی است .

تجلی فرهنگ در فضا ، نشانه هایی دارای معنا و محتوایی خاص است . این نشانه ها گاه تك معنایی و گاه چند معنایی است و همچنین می تواند صریح و آشكارباشد یا تلویحی و نیمه آشكار . البته نشانه های آشكار قابل مشاهده و درك برای افراد غیر حرفه ای و عمومی باشد مانند گنبد ، منار و ایوان و... .

مجموعه از نشانه ها نمایانگر هویت یك فضاست كه وجه مشخصه یك فضا از لحاظ زمینه های فرهنگی و كاركردی و سرزمین است . فضا به معنای عام ، واقعیتی است دارای ویژگی های هویتی مشخص و معین . نتیجه برداشت های آدمی از فضا از تجربه های ذهنی ، شخصی ، فرهنگی و اجتماعی او تاثیرپذیر است . لذا یك فضای معماری در مفهوم كلی نشان دهنده خصوصیات اصلی فرهنگی و سرزمینی آن است . نوع و كاركرد بنا نیز موثر است . در بعضی بناهای فرهنگی و آیینی غالبا به صورت صریح یا تلویحی هویت و سنت بازتاب می یابد در حالی كه در برخی دیگر این امر نادیده گرفته می شود. سرزمین ما در تاریخ چند هزار ساله خود شاهد تحولاتی در عناصر معماری چون حیاط مركزی ، گنبد و قوس و الگوهای طراحی مانند طرح چهار ایوانی متناسب با گذر زمان بوده است . اما متاسفانه در دوره معاصر كمتر شاهد آثاری هستیم كه بتوان آن را نشات یافته از مبادی معماری ملی دانست .

تحولاتی كه از آغاز قرن حاضر شروع شد ، موجب گسیخته شدن رشته های استوار بین برخی از مظاهر و جلوه های زندگی با فرنگ جامعه شد و در نتیجه روندی از مظاهر تمدن و فرهنگ غرب اقتباس شده بود و روز به روز گسترده تر می شد . معماری سنتی نیز از حركت باز ایستاد و پیش از آنكه فرصت و امكان انطباق با تكنولوژی و شرایط جدید را بیابد ف مورد بی توجهی قرار گرفت .

به علت ضعف در زمینه مبانی نظری معماری موجب شد تا تلاش انجام شده از سوی هنرمندان و پژوهشگران هنوز به نتیجه ی مطلوب نرسد .بعضی از معماران معاصر در تلاش ایجاد پیوند بین گذشته و حال ، نظریاتی را ارائه داده اند . آنها معتقدند برای دستیابی به هدف پیوند معماری گذشته و حال و ایجاد تداوم و استمرار بین این دو معماری می بایست به گذشته معماری توجهی عمیق داشت . توجه عمیق به فهم روح كلی ، فهم اصول و مبانی آن و به كارگیری این اصول به خصوص در جهت تداوم و تكامل معماری گذشته و حال است .

البته باید توجه داشت كه انعكاس آینه وار و تقلید صرف آثار گذشته معماری بدون توجه به ریشه ها و كاربردهای خصوصیات فضایی و كالبد آن امری بی ثمر و حتی گاهی مخرب خواهد بود . به همین جهت انتظار می رود با توجه به فرهنگ غنی و هویت معماری ایران ، متخصصین دوره معاصر در بازیابی ویژگی های معماری ، تاریخی و سنتی خود اهتمام به عمل آورند.



منابع:

- زیبا شناختی در معماری/ مولف یورگ گروتر ؛ ترجمه جهانشاه پاكزاد ؛ عبدالرضا همایون . _ تهران ، دانشگاه شهید بهشتی ، مركز چاپ و انتشارات ،1383

-فلسفه و معماری / موسی دیباج ، حسین سلطانزاده ، _ تهران ، دفتر پژوهش های فرهنگی ، 1377

– سیری در مبانی نظری معماری / غلامحسین معماریان ،_ تهران : سروش دانش ، 1384

–مجله معماری و فرهنگ / شماره 25

– ریشه ها و گرایش های نظری معماری / تالیف محمد منصور فلامكی ،‌- تهران :‌فضا ،1381

- معماری ایران (دوره اسلامی) ؛ گردآورنده محمد یوسف كیانی ._ تهران ؛سمت ، 1379"

به اشتراک بگذارید

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

انواع عضویت
پنل کاربری