0

نرگس حمزه - کارشناس ارشد
منظر از ریشه "نظر" است و "نظر" به معنای نگریستن، نگریستن در چیزی به تامل، مترقب حضور چیزی شدن، بینش، فکر و رای آمده است. (دهخدا، 1377)
منظر در لغت به معنی محل نگاه کردن و تماشا است، به عبارت دیگر آنچه در برابر چشم و نگاه قرار گیرد، منظر نامیده می شود؛ طبیعت نیرویی است ماورای انسانی و و پیش از او موجود و بقای بشریت قرین شناخت و احترام به آن. جنبه مادی طبیعت همان کالبد دست نخورده ای است که می تواند شامل بشر باشد یا نباشد و جنبه معنوی آن دربرگیرنده مجموعه ای از ایده هاست که به وجهه های متفاوت طبیعت بر حسب اهمیت آن ها برای اقوام مختلف نسبت داده می شود. " لاوجوی (Lovejoy) شصت و چهار معنی برای واژه های طبیعت و طبیعی در ادبیات و فلسفه از زمان یونان باستان تا قرن هجدهم پیدا کرده است" (اسپیرن، 1387: 356).


در یک طبقه بندی بسیار کلی و عمومی می توان منظر را به سه نوع: 1) منظر طبیعی، 2) منظر مصنوع و 3) منظر شبه مصنوع دسته بندی کرد. منظر طبیعی جایی است که هیچگونه مداخله انسانی در آن صورت نگرفته باشد. منظر مصنوع یعنی همه عرصه ها و محیط هایی که به صورت کامل  یا بخشی از آن ها توسط انسان طراحی و ساخته شده اند و منظر شبه طبیعی، محیط و منظری است که به صورت مصنوع اما به شکلی که تقریبا طبیعی طراحی و ساخته شود تا در عرصه ای طراحی شده بتوان ویژگی ها و زیبایی های محیط طبیعی را شکل داد(حسین سلطان زاده، 1391: 6). برای درک بهتر رابطه فضاهای انسان ساخت با محیط ابتدا بایستی به دیدگاه انسان در مورد طبیعت نظر داشت. اساس ساختن، مداخله در طبیعت بین انسان و طبیعت وجود داشته و انسان خود را جزیی از طبیعت می دانسته و این رابطه امکان زندگی را به انسان و طبیعت می داده است. در قرون وسطی ارتباط بین انسان و طبیعت به گونه ای بوده که طبیعت را مذموم و جایگاه شیاطین می دانسته اند که انسان را اغوا می کنند. پس از رنسانس کم کم به طبیعت به گونه ای دیگر نگریسته شد تا جایی که داوینچی می گوید: "نقاشی فرزند زاده طبیعت است" (کلارک،1370).

عناصر مرتبط با آب در معماری

در محیط دست ساز انسان؛ آب به یکی از چهار شکل تبدیل می شود: یک نقطه، یک خط، یک آب نما(صفحه) یا مرز یا کناره، که تجلی آب به صورت یک خط نهر یا رودخانه است که نهرها در کوشک ـ باغ ها نه تنها طبیعت را با معماری پیوند می زنند بلکه عناصر مختلف باغ را نیز به هم گره زده و یک نوع وحدت به وجود می آورند. نهرهای اصلی به عنوان شریان ها بر روی محورهای مهم ترکیب، مجموعه را غنی تر می سازند. نهرها و جویبارهای آبی برای ایجاد وحدت در سازماندهی پیچیده معماری راه حل های فوق العاده ای هستند. مسیرهای آبی می توانند باعث اتصال ردیفی از عناصر جدا از هم شوند و یک نوع پیوستگی در شهر به وجود آوردند.( دومین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، ارگ بم، 1378)
نهرهای شهری  به عنوان یکی از عناصر ساختار اکولوژیکی شهرها می توانند نقش موثری در جهت ایجاد تعادل بین فضای انسان ساخت شهر و طبیعت و ارتباط انسان با طبیعت و ایجاد فضای سبز و جریان آب در شهرها و بافت های شهری و ایجاد محور پیاده متصل به شهر، ایفاء نمایند. برای حفظ عناصر و سیستم های طبیعی، بهره گیری از اکوسیستم-های طبیعی، طراحی با طبیعت، تاکید بر جنبه های تفریحی و آموزشی انسان همراه با طبیعت، رفع نیازهای انسانی با طبیعت و در نهایت تحقق الگوی زندگی با طبیعت، همه و همه باعث تحکیم پیوند انسان و طبیعت و تنظیم رابطه انسان می شود. در انتها به شناخت آمل و معرفی نهر شهررود آمل که به نوعی تداعی کننده ی ارتباط میان انسان و ساخت مایه های برگرفته از طبیعت میباشد، می پردازیم.

شناخت آمل:

شهر آمل در حد فاصل سلسله جبال البرز و دریای خزر واقع و توسط رودخانه هراز به دو بخش شرقی و غربی تقسیم گردیده است. محدوده بافت قدیم از لحاظ سابقه تاریخی و ساختار كالبدی و شكل گیری شهر آمل، هسته اولیه این شهر را تشكیل داده. عمیق ترین عوارض طبیعی موجود در شهر آمل عبارتند از رودخانه هراز، نهر شهررود و نهر آهی رود.( مهندسین مشاور پژوهش و عمران، 1380)

معرفی نهرشهررود:

نهر شهر رود یكی از زیباترین عوارض طبیعی درون بافت قدیم شهر آمل می باشد كه با پیچ و خم های ارگانیت خود که به طور تقریبی از جنوب خیابان 17 شهریور شروع و شامل بخش هایی از محلات موجود بافت قدیم شهر آمل(نظیر اسپه كلا، نیاكی محله، گرجی محله و قادی محله) میشود و در انتها از جانب شرقی خیابان طالب آملی، از بافت کهن خارج می شود.
عبور این نهر از دل محلات قدیمی و به علت عرض کم بستر آن، باعث شکل گیری باغ ها، معابر پیاده و ساباط هایی در حریم آن، جهت گیری خانه ها و بازشوهای ساختمان به سمت آن به منظور تهویه هر چه بیشتر و ایجاد کوران گردیده است. بنابراین ملاحظه می شود که بر خلاف رودخانه هراز که به مثابه یک لبه جداکننده و محدود کننده توسعه کالبدی شهر کهن دارای عملکرد است، این نهر نیز خود دارای پتانسیل ها و قابلیت های زیادی برای بهره برداری انسانی تر از آن در مقیاس پیاده برخوردار است. علاوه بر موقعیت های طبیعی و مناظر زیبا و بی نظیر آن، این نهر به عنوان مرز طبیعی و کالبدی میان محلات قدیمی نیز مطرح بوده، به نحوی که تا یک فاصله ای مرز بین دو محله نیاکی محله و گرجی محله را تشکیل می دهد. لذا به منظور ارتقاء کیفیت محلی، منظر و سیمای محلات کهن می بایست تدابیری در نظر گرفته شود تا این کانال تنفسی و نهر خانگی نقش موثری در سیمای کالبدی و حیات اجتماعی تفرجگاهی بافت محلات کهن ایفاء نقش نماید.
حریم نهر فوق بعضاً به علت ساخت و سازهای بی رویه در بخش هایی از بافت قدیم شهر آمل تحت تصرف در آمده است كه با ساماندهی مسیر حریم نهر، می توان آن را  به یكی از محورهای پیاده زیبای بافت قدیم شهر آمل تبدیل کرد.
تصویر 1: تصاویری از نهر شهررود آمل(منبع: نگارنده)


منابع:

1-    اسپرین، آن ویستون، (1387). "زبان منظر"، بهناز امین زاده، چاپ دوم، تهران: موسسه انتشارات و جاپ دانشگاه تهران
2-    دومین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، ارگ بم، 1378
3-    دهخدا، علی اکبر، (1377) " لغت نامه دهخدا"، تهران: انتشارات دانشگاه تهران
4-    سلطان زاده، حسین(1391)، "فصلنامه معماری و فرهنگ 49". سال چهاردهم.
5-    کلارک،کنت. 1370، "سیر منظره پردازی در اروپا". ت: بهنام خاوران. تهران: نشر ترمه.
6-    مهندسین مشاور پژوهش و عمران، طرح جامع و تفضیلی آمل، 1380

به اشتراک بگذارید

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

انواع عضویت
پنل کاربری