معماری بیابان در مجتمع الكندی عربستان

در طراحی مجتمع الكندی، معماری شهری نجد (ناحیه گرم و خشك و بیابانی) مبنای كار قرار گرفت كه رد پای آن را در طرح كلی مجتمع به خوبی می‌توان یافت.



مجتمع الكندی (AL – Kinidi) در قلب بخش مركزی هی اسفرت (Hayy Assafarat) عرباستان واقع شده است كه گروه مهمی از فضاهای شهری را با كاركردهای بازرگانی، اداری، مذهبی و فرهنگی شكل می‌دهد. این مجتمع یك مسجد جمعه، یك مجموعه خدمات اداری و یك میدان‌گاه عمومی كه بازار پیاده‌ای رواقدار (ساباط) را در پیرامون دارد و نیز چندین فضای سبز متفاوت و چند رستوران را در خود جای داده است.

ارتباط این مجتمع با بلوار های شهری پیرامونش از راه دو دروازه بزرگ تامین میشود كه رفت و آمد ها را سامان می دهند.كف میدان مجتمع با سنگ مرمر فرش شده كه در طول وعرض آن،گیاهان بسیاری در باغچه های كرسی دار سنگپوش كاشته شده است.


سطح اشغال این مجتمع نزدیك به 20000 مترمربع است كه در آن حدود 54000 مترمربع به زیر بنا رفته است. مجتمع به طور كلی در پیرامون یك فضای باز میدان‌گاهی ساماندهی شده است. ولی هم‌زمان در هر یك از ساختمان‌های آن نیز یك حیاط مركزی در نظر گرفته‌اند.

ارتباط این مجتمع با بلوارهای شهری پیرامونش از راه دو دروازه بزرگ تامین می‌شود كه رفت و آمدها را سامان می‌دهند. شدامد ها پیاده از راه دروازه همكف و سواره از راهی در تراز پایینی شكل می‌گیرد كه به فضای توقفگاه (پاركینگ) مجتمع می‌رسد.


در طراحی مجتمع الكندی، معماری شهری نجد (ناحیه گرم و خشك و بیابانی) مبنای كار قرار گرفت كه رد پای آن را در طرح كلی مجتمع به خوبی می‌توان یافت؛ دیوارهای ضخیم ( كه ویژگی معماری نجدی است_ بازشوهای كوچك داخلی و جلوه‌های فضاهای خلوت و درونگرا در طراحی میدان الكندی به خوبی دیده می‌شود. در این طرح به مسایل جغرافیایی و آب و هوایی نیز توجه شده است. به همین دلیل معماری آن جلوه بومی پیدا كرده است. توالی كنار هم چیدن فضاهای گوناگون بازارها، میدانچه‌های همگانی و محوطه‌سازی‌ها در مجتمع الكندی چنان در نظر گرفته شده كه نمایی همانند الگوهای اسكان قدیمی را می‌آفریند بدون آنكه تقلید یا همانندسازی آنها باشد.

ساختمان مسجد جمعه‌ كه بر پایه طرح‌های سنتی نجدی ساخته شده در یكی از ضلع‌های میدان جای دارد و مشرف بر این است. دو مناره بلند دروازه ورود به مسجد را مشخص می‌كند. مغازه‌ها، رستوران‌ها و دیگر خدمات همگانی در ساباط‌ها (فضاهای رواقدار) یكی دیگر از ضلع‌های میدان را در برمی گیرند. مجموعه خدمات اداری _ دولتی، دگیر كناره تعریف كننده میدان را شكل بخشیده‌اند. این دفترهای اداری، خود، در پیرامون حیاط‌هایی سرباز و دهلیزهایی سرپوشیده شكل گرفته‌اند كه از طراحی فضای سبز و درختان حساب شده سنجیده برخوردارند.

دهلیزها به عنوان فضایی خشك كننده و نیز به عنوان واسطه‌ای برای ایجاد امكان پیوند رفت و آمدی بین بخش‌های گوناگون مجموعه اداری عمل می‌كنند. به این ترتیب زندگی پربار و متنوعی را در بین دیوارهای ضخیم و بازشوهای باریك آنها فراهم می‌آورند.


عنصرهای محوطه‌سازی مجتمع الكندی عبارتند از: رواق‌های سایبان‌دار، فواره‌های كوچك و دیگر اجزای مرتبط با آب و گیاه.
كف میدان مجتمع با سنگ مرمر فرش شده كه در طول و عرض آن، گیاهان بسیاری در باغچه‌های كرسی‌دار سنگپوش كاشته شده است. نبود سایه و سایبان در میدان نشانگر آن است كه این فضای همگانی تنها از عصر به بعد مورد استفاده قرار می‌گیرد. در اقلیم‌های گرم و خشك، از دیرباز سنت آن بود كه مردم، پس از غروب آفتاب به فضاهای باز بیایند. با توجه به این موضوع، این بخش از طرح مجتمع الكندی با روال زندگی جامعه خود هماهنگ است.

مسوولان مجتمع فضاهای اداری آن را به روشی روشن‌بینانه و پاسخگو به كار گرفته‌اند. استقبال همگانی از این مجتمع فراوان بوده است و مردم بسیاری برای گردش و خرید و بهره‌گیری، از شهر ریاض به آن جا می‌روند.


مردمی كه به میدان مجتمع الكندی می‌روند، برای عبادت و نمازگزاری به مسجد آن می‌روند، برای خرید به ساباط‌ها سر می‌كشند، برای آسودن و غذا خوردن به چایخانه‌ها، قهوه‌خانه‌ها یا غذاخوری‌های آن مراجعه می‌كنند. به جز آنها برای تفنن و سرگرمی‌ در فضاهای آن گردش می‌كنند. بهره‌گیری از این مجتمع، به ویژه در روزهای جمعه و هنگام برگزاری نماز جمعه، یا پس از غروب آفتاب كه فروشگاه‌ها و ساباط‌ها كارشان را شروع می‌كنند با هجوم انبوه جمعیت جلوه‌ای ویژه پیدا می‌كند. طراحی بر كیفیت این مجتمع نه تنها احیاگر احساس معماری بومی بلكه بسیار كاركردی و دقیق نیز هست.

به كارگیری فناوری ساختمان مدرن و وارداتی در عربستان سعودی در حال گسترش است. بخش بزرگی از آن چه در این مجتمع به كار گرفته شده نیز از همین نوع فناوری هاست.

در شكل‌گیری قاب‌های اسكلت ساختمان الكندی از بین مسلح استفاده شده كه برای پر كردن آنها از بلوك‌های بتنی توخالی بهره گرفته‌اند. سازه مجتمع به شكل تیز و ستون یكپارچه‌ای در جا اجرا شده است. ولی در برخی از جاهای معین، از تاوه‌های پیش ساخته استفاده كرده‌اند.

بام‌های سفالین عایق‌بندی شده و سفال‌های معلق سقف‌ها نمادی از جلوه مدرن این مجتمع هستند. با این همه سطح نمای تمام بخش‌های الكندی را با سیمان تگری قهوه‌ای رنگ كه روی زیرساخت فلزی «رابیتس» پاشیده شده، پوشانده‌اند تا بافتی كمابیش همانند اندودهای گلی را به وجود آورد كه در گذشته آن را روی دیوارهای خشت‌ خام می‌كشیدند متداول‌ترین مصالح ساختمانی به كار رفته در نجد به شمار می‌رفت. در پوشش كف مجتمع سنگ مرمر وارداتی را به شكل پلاك به كار برده‌اند؛ در بعضی جاها هم تاوه‌هایی را با سیمان محلی به شكل ریخته (درجا) به عنوان كفپوش كار كرده‌اند. البته همه فضاهای داخلی مجتمع برای ایجاد سرمایش به تهویه مطبوع مجهیز است؛ اما این طور كه پیداست بسیاری از مدیران واحدهای موجود ترجیح می‌دهند كه از جریان هوای طبیعی و خنكی كه از راه بازشوهای نازك دیوارهای خارجی به درون می‌آید، بهره بگیرند.

در الكندی طرح جالبی برای تامین دسترسی به شبكه تاسیسات زیرساختی مجتمع در نظر گرفته‌اند. به این ترتیب كه در سرتاسر زیر مجتمع دالانی خطی و ادامه‌دار اجرا شده كه از تراز توقفگاه در بخش زیرزمین می‌توان به آن راه یافت. به این ترتیب به همه اجزای تاسیساتی و فنی در مركز مجتمع دست پیدا كرد.

از آنجا كه پیمانكاران و كارگران فنی این بخش در اصل غیربومی - اغلب اهل كشور كره هستند، به منظور پرهیز از تداخل رفت و آمدهای كاری آنها با مراجعه كنندگان بومی مجتمع، برای دالان تاسیساتی ورودی‌ها و خروجی‌های مستقل در نظر گرفته شده كه دستیابی به همه جای آن را به راحتی امكان‌پذیر می‌كند.

برآورد مقدماتی تمام هزینه‌های طرح 143 میلیون ریال سعودی بود. در حالی كه بیش از 6/123 میلیون ریال سعودی برای طراحی و اجرای آن بودجه در نظر نگرفته بودند كه به ازای هر مترمربع 2278 ریال سعودی می‌شد.

مهندس معمار طرح، از این رقم شكایت داشت. او می‌گفت: «بودجه‌ای كه برای هر مترمربع این طرح در نظر گرفته شده كمتر از میانگین هزینه ساخت و ساز در عربستان سعودی است؛‌ در هر حال زمین و هزینه‌های زیرساخت‌های مجتمع را اداره آبادانی ریاض تامین كرد. ساخت مجتمع در آوریل 1983 آغاز شد و در نوامبر 1986 پایان یافت.

كاركرد كلی مجتمع به نظر بسیار موفقیت‌آمیز می‌آید و همه بخش‌های گوناگونی كه برای آن در نظر گرفته شده در هماهنگی با یكدیگر كار می‌كنند؛‌ اما شاید بتوان گفت كه موفق‌ترین نوآوری در مصالح به كار رفته در این طرح مربوط می‌شود به نمای سیمان تگری دانه درشت دیوارهای خارجی آن كه در عین حال جلوه‌ای از نماهای آشنا با فرهنگ معماری بومی منطقه را به دست داده است.

این نما، بافتی را به دست می‌دهد كه در بخش‌های سایه‌دار و چه در زیر آفتاب، خیرگی و درخشندگی نور تند محیط را از بین می‌برد و همزمان باعث خنكی سطح نماها می‌شود.

امروزه نیز پس از سال‌ها كه از آغاز بهره‌برداری این مجتمع می‌گذرد، هیچ نشانی از كهنگی در این طرح به چشم نمی‌خورد. زیرا روش‌های فنی پیچیده و بسیار منظمی كه برای مدیریت نگهداری مجموعه در نظر گرفته شده باعث شده تا همه ساختمان‌ها همواره در وضعیتی مناسب باقی بماند. كارفرما این مجتمع اداره گسترش ریاض و طراح آن مشاوران گروه بیاب (Beeab Group Consuitonts) ریاض (معماران: علی شعیبی و عبدالرحمان حسینی بودند.)
تاریخ پایان كار نوامبر 1986 بوده است.

پایگاه اطلاع‌رسانی شهرسازی و معماری

"

برچسب ها:

به اشتراک بگذارید

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

انواع عضویت
پنل کاربری