0

وقفه 40 ساله در اجرای قانون سال 48 و فاصله عمیق اعمال قانون داخلی با پیمان‌نامه‌های بین‌المللی، تفاوت‌هایی میان دستورات فقهی با قوانین وضع شده، بازماندن راه‌های استفاده نابجا از آثار دیگران و در نهایت رسیدن به نقطه‌ای که اکنون هستیم، مشکلاتی است که مسیر حقوق قانونی یک اثر هنری را در ایران دشوار کرده‌است.

خلاء‌های قانونی سرقت آثار هنری پر می‌شود

خبرگزاری میراث فرهنگی- گروه فرهنگ و هنر- از زمان خلق اثر هنری توسط هنرمند یا پدیدآورنده تا رسیدن به مخاطبان و تولید و استفاده عمومی راهی طولانی و بسی پرخطر طی می‌شود. خون دل خوردن‌ها، تحمل رنج‌ها و مشقت‌ها به همراه باور و اعتقادی راسخ است که هنرمند را به مرحله خلق اثر هنری می‌رساند. بعد از آن ، رسالتی به دوش هنرمند است ؛ اشاعه آن چه تاکنون حاصل شد. در این مرحله ، قوانین مدنی به یاری آثار و پدید آورنده می‌آیند. و در نهایت نیز، اجرای کامل قوانین و نظارت بر اجرای آن تضمین کننده فضای ایمن می شوند.

 
پیمان‌های بین المللی در باب کپی رایت؛

در این بین، پیمان‌‌های بین‌المللی به کمک صاحبان آثار آمده‌اند. پیمان "برن" داشتن حق قانونی برای اثر و صاحب اثر را در تمامی کشورهای عضو این پیمان ضروری می‌داند. این پیمان، نوعی حفاظت قانونی از آثار چاپ شده و چاپ نشده ادبی، علمی و هنری است. آثار به هر صورتی که عرضه شده باشند، اگر دارای ماهیتی قابل درک باشند – یعنی دیده، شنیده یا لمس شوند، شامل این حمایت می شوند. اگر این اثر یک مقاله، نمایشنامه، ترانه، یک حرکت جدید در رقص و...،شامل قانون کپی رایت می‌شود. خالق اثر اجازه دارد از حقوق انحصاری تکثیر، اقتباس در شیوه بیان نو (مانند به فیلم تبدیل کردن یک رمان)، پخش و نمایش عمومی اثر استفاده کند. انحصاری یعنی؛ تنها خالق اثر، نه کسی که به نحوی به اثر دسترسی دارد، می‌تواند از این حقوق استفاده کند.

 
در ایران قانون کپی رایت چه می گوید؛

"لادن حیدری" معاون مدیرکل دفتر حقوقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی معتقد است که قانون سال 1348 یعنی" قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان " قانون کاملی بوده است . این مقام مسوول در عین حال معتقد است : به دلیل خلاهای قانونی که در سال 1348 وجود داشته است ، "قانون ترجمه، تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب سال "1352 برای تکمیل قانون گذشته به تصویب رسید و آیین نامه اجرایی آن نیز به اجرا درآمد. »
 
وی دلایل عدم استفاده از قانون سال 1348 را به مدت 40 سال، تفاوت‌هایی میان قوانین فقهی با قوانین حقوقی برشمرد و تاکید کرد: از سال 1388 به دلیل آگاهی پدید آورندگان از مطالبات قانونی شان و از طرف دیگر طی مسیر رو به جلوی کشور و مطرح شدن هنرمندان در عرصه‌های بین المللی و تولید انبوه آثار هنری ، ضرورت استفاده از قانون 1348 مطرح شد.
 
حیدری با تاکید بر اینکه ثبت اثر کاملا اختیاری است و نمی توان صاحب اثر را به ثبت اثر اجبار کرد گفت: بر اساس قوانین فقهی ، مبنای استفاده از هر اثر، استفاده از اثر دیگری است. با این دیدگاه، ثبت اثر علم و علم اندوزی را محدود می کرد. شاید بتوان عدم اجرای کامل قانون سال 1348 را همین دیدگاه تلقی کرد.
 
در این راستا و برای روشن شدن اقدامات دفتر حقوقی وزارت ارشاد در باب حمایت از آثارهنری و قانون کپی رایت با لادن حیدری به گفت و گو نشستیم که می خوانید:

 
در مورد قانون موجود کپی رایت، ضعف‌ها و نقاط قوت آن و فاصله‌ای که با قوانین سایر کشورها داریم توضیح بفرمایید؟

قانون سال 1348 با توجه به زمان تصویبش یکی از کاملترین قوانین مربوط به کپی رایت بود. به مرور زمان، ضعف قانون در مجامع بین‌المللی نمود پیدا کرد و نیاز به تکمیل آن محسوس شد. همه قوانینی که به تصویب می‌رسند در ابتدا، نواقصی دارند و با توجه به نیاز جوامع و پیشرفت به مرور، تکمیل می‌شوند. شاید یکی از دلایلی که قانون را ضعیف جلوه می‌دهد مربوط به اجرای قوانین باشد نه خود قوانین.
 
در عین حال، باید این نکته را بپذیریم که در گذشته مطالبات خیلی کم بود و امروزه ، مردم به دنبال حق و حقوقشان هستند. از طرفی دیگر، در سال های اخیر به دلیل پیشرفت کشور در تمامی زمینه‌ها به خصوص کارهای هنری، نیاز به بکارگیری قانون بیشتر مشهود شده است. در گذشته ، ما بیشتر مصرف کننده بودیم، و آنجا قوانین را خیلی منعطف می‌دیدیم و بر همان اساس هم عمل می‌کردیم. اما اکنون که دیگر مصرف کننده نیستیم و به تولید کننده آثار هنری تبدیل شده‌ایم و تقریبا از همه لحاظ سرآمد کشورهای دیگریم لازم است که به قوانین‌، بیشتر واقف باشیم.
 
بنابراین یکی از دلایل عمده ای که قانون سال 48 چندان مورد استفاده نبوده، یکی مطالبات کم صاحب اثر و آشنا نبودن وی با حقوق اش بود و دیگری هم روندی بود که در کشور وجود داشت.
 
آیا پیشرفت در زمینه تکنولوژی در همه کشورها و فرامرزی شدن و به طبع آن آگاهی از ناهماهنگی با پیمان‌های بین‌المللی ضرورت اجرای قوانین و به کار بستن قانونی که وجود داشته و استفاده نمی شد، نبوده است؟

باید این نکته را بپذیریم که مدت‌ها، بحث‌های فقهی ملاک عمل به قانون بود. در بحث فقهی، مبنای استفاده از هر اثر ، استفاده از اثر دیگری بود. به عنوان مثال نویسنده با مطالعه کتب قدیم، توانسته است اثر جدید را ایجاد کند. به همین خاطر و با آن دیدگاه‌، محدود کردن علم توسط نویسنده باب علم اندوزی را محدود می‌کرد.

به مرور و با توجه به نیاز کشور، این دیدگاه تغییر کرد. اکنون فقها پذیرفته‌اند که آثار هنری به منبع درآمد صاحب اثر تبدیل شده است و باید حمایت مادی و معنوی از صاحب اثر انجام شود. بنابراین یکی از عوامل بازدارنده اجرای قانون سال 48 به دیدگاه فقهی مربوط می‌شد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از سال 1388 به ثبت اثر و اجرای قانون سال 48، بعد از وقفه ای 40 ساله و در قسمت هایی که وظایف آن است روی آورد. به طبع این رویکرد، محاکم نیز رسیدگی هایشان تغییر کرد، شعب اختصاصی برای رسیدگی به جرایم مربوط به ثبت اثر تشکیل شد. در حال حاضر، قانون حمایت از ثبت اثر به طور کامل اجرایی شده است. در عین حال، موضوعی که در مورد ثبت اثر در حال انجام است باب داخلی آن است و فعلا وارد مرحله بین المللی و پیوستن به پیمان نامه‌های بین المللی نشده‌ایم.
 
چرا ثبت اثر از سال 1388 اجرایی شد، آیا قبل از آن اقدامی در این باب صورت نگرفت؟ آیا صاحبان اثر قبل از آن، هیچگونه درخواستی در این زمینه نداشتند یا اینکه نحوه برخورد با آثار و صاحبان آثار، عمل به قانون را ضروری کرد؟

باید توجه داشته باشید که حقوق اشخاص را قانون پیش بینی می کند و ثانیا برای قانون، باید ضمانت اجرا نیز وجود داشته باشد. افرادی که به دنبال حقوق شان هستند باید به دادگاه مراجعه کنند تا ثبات حق وجود داشته باشد.
 
به نظر شما، آیا در اجرا مشکلی وجود داشت؟

 قانون به صورت مسکوت وجود داشت. توجه کنید که همواره قانون دارای اعتبار بوده است. هر زمان که شاکی خصوصی مراجعه می‌کرد، دادگاه موظف به اجرای قانون بود. یکی از دلایل عمده‌ای که قانون و اجرای آن مسکوت مانده بود،مربوط به عدم مطالبه از سوی صاحبان آثار می‌‌‌شد. پدیدآورندگان قانون را جدی نمی گرفتند. توجه کنید که ثبت اثر در حقوق مالکیت ادبی و هنری اختیاری است. پدیدآورنده اگر اثر را در وزارت ارشاد ثبت نکند باز هم دارای قانون است.
 
بنابراین اگر تضییع حقی صورت می‌گرفت بدون مراجعه به دادگاه، احقاق حق قابل پیگیری بود؟

پدید آورنده دارای حقوق معنوی بوده و هست. حقوق معنوی صاحب اثر همواره به صورت اماره مورد استفاده قرار می‌گرفت. اما تاکید می کنم که ثبت اثر از سال 1388 شروع شد.
 
لوایحی که قرار است به مجلس فرستاده شود، شامل چه مواردی است؟

لوایح جدید در واقع اصلاحیه ای است به قانون قبلی یعنی همان قانون مصوب سال 1348. در این اصلاحیه، حقوق مادی صاحب اثر از 30 سال به 50 سال افزایش یافته است. همچنین حقوق معنوی صرفا مربوط به پدیدآورنده می‌شود. این قانون از قبل هم بوده است تنها مدت زمانش تغییر پیدا کرده است.
 
در ماده 21 قانون سال 48 که در سال 88 اجرایی شده است پدیدآورنده می تواند نام خود و اثر خود را در دفتر حقوقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به ثبت برساند. و با ثبت اثر امکان سوء استفاده احتمالی از بین می رود. هیات دولت در جلسات متعدد با کمیسیون های مختلف اصلاحیه را آماده کرد. لایحه جدید جمیع جهات مالکیت مادی و معنوی را تحت پوشش قرار می دهد.
 
همانطور که می دانید این مشکل برای فیلم‌های سینمایی بسیار شایع شده است که همزمان با اکران روی پرده سینما ، نسخه سی دی یا دی وی دی فیلم در بازار به فروش می رسد و این نکته علاوه بر مشکلات مادی که برای صاحبان اثر پدید می آورد نوعی بدبینی و عدم اعتماد را در جامعه رواج می دهد. در اصلاحیه هایی که به قانون سال 48 افزوده اید و در کمیسیون های متعدد هیات دولت مورد بررسی قرار گرفته است،صاحبان آثار تا چه اندازه می توانند به اجرای قانون کاملی که جمیع جهات مالکیت مادی و معنوی پدید آورنده را در بر می گیرد امیدوار باشند؟

بخشی از نگرانی طبیعی است که مربوط به وظایف وزارت ارشاد می شود. در این زمینه اقدامات لازم انجام می‌شود. نسخه‌های غیرمجازی که از فیلم ها منتشر می شود را جمع آوری می‌کند منظور از غیرمجاز هم محتوای غیرمجاز اثر است و هم استفاده غیرمجاز و بدون اجازه صاحب اثر از همان اثر. اما باید توجه کنید که در بحث کپی رایت الزاما به شاکی خصوصی نیاز هست. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در مورد آثاری که بدون اجازه صاحب اثر منتشر می شود ابتدا به ساکن نمی‌تواند اقدامی انجام دهد.
 
اصلاحیه ای که به قانون سال 48 افزوده شده و تقدیم مجلس می‌شود، حق مولف یا کپی رایت حقوق مالکیت مادی و معنوی اثر و صاحب اثر را در برمی‌گیرد. در این اصلاحیه‌، تاکید شده است که باید حقوق مادی و معنوی پدید آورنده حفظ شود.

 
ضمانت اجرایی در اصلاحیه جدید تا چه اندازه است؟ اگر رسانه‌ای بدون اجازه صاحب اثر، اقدام به انتشار اثر کند مشمول چه مجازاتی می‌شود؟

در بحث ضمانت اجرا،برای ناقض حقوق مادی صاحب اثر 3 ماه تا 3 سال زندان و برای ناقض حقوق معنوی صاحب اثر نیز پرداخت خسارت و جریمه نقدی به زیان دیده پیش بینی شده است.
 
با توجه به اینکه رسانه‌ها از لحاظ قدرت در یک طبقه نیستند و برخی گستره مخاطبان بیشتر و به طبع آن حمایت های بیشتری را به خود اختصاص می دهند، در صورت بروز تخلف آیا اجرای قانون شامل آنها هم می‌شود؟

در قانون هیچ ممیزه‌ای وجود ندارد. قانونگذار قانون را برای همه به طور مساوی تصویب می کند. هرچند قانون ما استثنائاتی هم دارد. اما همه موظف هستند قوانین را رعایت کنند. حقوق پدیدآورنده برابر هر شرایطی محترم است و همه موظفند در چهارچوب قانون به حقوق دیگران احترام بگذارند.

 
آیا این مورد، برای رسانه پرمخاطبی چون صدا و سیما نیز صدق می کند؟

سازمان صدا و سیما به عنوان پرمصرف ترین و پرمخاطب ترین رسانه و دستگاه است. در این زمینه اگر اثری احیانا مورد سوء استفاده قرار بگیرد، شناخت و اعلامش برعهده دادگاه و محاکم قضایی است. تا زمانیکه مستندات محکمه پسند ارائه نشود نمی توان در مورد صحت و سقم ادعاها حرفی زد.
 
همانطور که واقفید، وقتی فیلمی روی اکران است و همزمان با آن نسخه سی دی یا دی وی دی در بازار به فروش می رسد بیشترین لطمه راهم به تولید می زند و هم به صاحب اثر. از طرفی آشفتگی در جامعه ایجاد می شود و صاحب اثر نمی تواند به چیزی اعتماد کند. به عنوان آخرین سوال بفرمایید رسیدگی وزارت ارشاد در اینگونه موارد چگونه است و آیا دستگاه قضایی این اطمینان را به صاحب اثر می دهد که اثرش مشمول امنیت قرار می گیرد؟

آسیب شناسی‌های اجتماعی واقعا در تخصص بحث‌های حقوقی نیست. اما اینکه به این سمت و سو کشیده شده‌ایم شخصا معتقدم که پدیدآورندگان به حقوق خودشان واقف نیستند. شاید بخشی از اشکال هم به ما مربوط می‌شود که به روشن سازی نرسیده‌ایم. وزارت ارشاد موظف است به عنوان دستگاه متولی، حقوق اشخاص را به آنها معرفی کند. همچنین ضمانت اجرا را نیز به افکار عمومی نشان دهد. در همین راستا ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سه همایش حقوق مالکیت مادی و معنوی را برگزار کرد. بزرگترین هدف ما این است که با کمک رسانه‌ها به اهدافمان در تکمیل قانون و اجرای آن دست پیدا کنیم.

برچسب ها:

به اشتراک بگذارید

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

انواع عضویت
پنل کاربری