0

 مهندس عارفه زارعی

کارشناس ارشد مرمت ابنیه و بافت تاریخی

مطالعه تاریخ شهر نشان می دهد که معیارهای گوناگونی بر رشد شهرهای کهن تاثیرگذار بوده است. از میان مهم ترین معیارها، اقتصاد از نقش به سزایی در توسعه شهرها برخوردار بوده است و حقیقتا حیات یک شهر به شدت وابسته به قدرت اقتصادی آن شهر بوده است.

Bazaar-Shoppers

مطالعه بر شهرهای مهم و تاثیرگذار جهان باستان، موید این واقعیت است که رفاه و قدرت اجتماعی آنها بدون قدرت اقتصادی امکان پذیر نبوده است. اقتصاد به عنوان مشخصه لاینفک حیات بشر، نقشی اساسی نیز در فرآیند رشد شهرهای ایرانی داشته و در میان فضاهای عمومی متفاوت اختصاص یافته به اقتصاد و فعالیت های بازرگانی، بازار  به عنوان یکی از مهم ترین ها در نظر گرفته شده است. بازار در شهرهای سنتی ایران، مکانی برای فعالیت های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و مدنی مردم بود. بدین ترتیب جوانب گوناگون بازار پیوسته تاثیر مهمی بر ساختار شهری و منظر آن داشته است.
هدف این گفتار کاوش در گونه شناسی معماری بازار به عنوان یک فضا شهری و تحلیل اثرات متقابل تاریخی میان کیفیات قراردادی، فضایی و اجتماعی آن و همچنین تحلیل استانداردهای طراحی و استخوان بندی شهری و رشد شهرهای گوناگون ایران می باشد.
بازار، یادگار گذشته
طلوع شهر و ظهور شهرنشینی در جهان شرق، سابقه ای بس طولانی دارد و در برخی مناطق به دوران نوسنگی بازمی گردد. آنچه واضح است شکل گیری شهرها نه فقط بر پایه رشد جمعیت، بلکه براساس افزایش تولیدی است که باعث رشد تجارت و انباشت ثروت می باشد. شهرنشینی در ایران همزمان با رشد جمعیت و رشد روستاها، در هزاره چهارم پیش از میلاد، شکل گرفت و از آن به بعد نیز، تجارت، حتی با سرزمین های دور، و رشد اقتصاد، گواه بر آن است.

bazar-shiraz2
مشاغل تخصصی و نیاز جوامع اولیه ومعاملات تجاری موجب شد، با گذشت زمان، مکانی خاص برای این منظور تاسیس گردد که در نهایت بازار را شکل داد. بازار به عنوان فضای عمومی سنتی شهرهای ایرانی، همواره بخش بزرگی از فعالیت های بازرگانی زندگی شهر را در خود جای داده است. سپس به صورت بخش جدایی ناپذیر هر شهر برای تبادل کالاهای تجاری از نقاط دور و نزدیک، درآمد. تاریخ بازار و شهرنشینی به هم وابسته اند و در واقع هیچ شهری بدون بازار قابل تصور نیست. واژه «بازار» واژه ای قدیمی پارسی است که که با فرهنگ ایرانی در هم آمیخته است و دارای تاریخ طولانی و کهن دارد. اسناد تاریخی نشانگر آن است که بازار از 3000 سال پیش از میلاد در شهرها و روستاهای ایرانی وجود داشته است. در طول هزاره سوم و چهارم پیش از میلاد، شهرهای مهم ایران و بین النهرین به شدت وابسته به فعالیت های تجاری بوده اند. کشفیات باستان شناسی، مدارک قابل استناد کافی درباره بازمانده های حوزه های فعالیتی تاجرانِ دوهزار سال پیش را در شوش در اختیار می گذارد. مدارک معتبری موجود است که شهرها و روستاها در تاریخ ذکر شده (هزاره سوم و چهارم پیش از میلاد) دارای سیاست های منطقه بندی بوده و فعالیت های اقتصادی و بازرگانی در مناطق خاصی از شهر انجام می گرفته است. پس از فتوحات مسلمانان  و شکل گیری خلافت اسلامی، سرزمین های بسیار غنی با نژادهای گوناگون تحت یک فرمانروایی اداره می شدند. پس از آن، دوران جدید و پویای اسلامی آغاز شد. به مجرد شروع این دوران، انگیزه های رشد شهر و هنرهای جدید طراحی شهر، در ترکیب تازه توسعه شهری در ایران، مصر و آناتولی با معنویت اسلام رشد فزاینده ای یافت.\

shiraz bazar
متخصصان با مطالعه بر مشخصه های شهرهای اسلامی برای ارائه الگوی ایده آل، مقایسه ای میان این شهرها با شهرهای پیش از اسلام و یا شهرهای ساخته شده همزمان با ظهور اسلام داشته اند و به مشخصه هایی اشاره کرده اند که هویت و منحصر به فرد بودن این شهرها را هویدا می سازد. بازار شهرهای اسلامی از بزرگ ترین دستاوردهای تمدن اسلامی است که در شرق کهن، یونان، روم باستان یا اروپای قرون وسطی همتایی ندارد. اسلام در آن زمان بر بخش عظیمی از جهان سلطه یافت و بازار، ویژگی ای مشترک در شهرهای تحت فرمانروایی اسلام شد.

پایان قسمت اول

برچسب ها:

به اشتراک بگذارید

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

انواع عضویت
پنل کاربری