0
معماری آتشكده جاویدان در مسجدسلیمان الهام بخش معماران تخت جمشید

«آتشكده جاویدان» (صفه سرمسجد) در مسجد سلیمان، بنایی متعلق به قرن هفتم قبل از میلاد است كه بنا بر نظر برخی كارشناسان، معماران برای ساخت تخت جمشید از آن الهام گرفته اند.



نوع معماری این بنا «اورارتویی» است كه مهم ترین مشخصه آن استفاده نكردن از ملاط و گذاشتن سنگ خشك روی سنگ خشك دیگر است.
بنا به نوشته های پروفسور گیرشمن، باستان شناس فرانسوی در كتاب «ایران از آغاز تا اسلام»، تخت جمشید نیز با استفاده از همین الگو ساخته شده است، هرچند معماران آن تغییراتی هم در ساخت بنا داده اند.
«قباد باقری» كه در سالهای 1348 تا 1352 به عنوان مسئول حفاظت از آثار تاریخی خوزستان با گیرشمن همكاری می كرده است ضمن اعلام مطلب فوق به میراث خبر گفت: «باور گیرشمن این بود كه آریایی ها هنگامی كه از سیبری مهاجرت كردند در ارومیه توقف كوتاهی داشتند و در همین زمان با گونه ای از معماری اورارتویی آشنایی پیدا كردند. آنها سپس به مهاجرتشان در امتداد سلسله جبال زاگرس ادامه دادند و در ارتفاعات آن كه امروزه مسجدسلیمان و ایذه و .... را در بر می گیرد، ساكن شدند.»
مولف كتاب «بختیاری در گذر زمان» در ادامه افزود: «آریایی ها در این منطقه معماری خاص خود را به نام «بادبرده» به وجود آوردند. آتشكده جاویدان را در قرن هفتم قبل از میلاد بنا كردند و پس از گذشت حدود 150 سال در 550 قبل از میلاد تخت جمشید یا پاسارگاد را با استفاده از همین معماری اورارتویی ساختند.»
از سوی دیگر «علیرضا ظاهری عبده وند» مسئول بخش پژوهشی انجمن دوستداران میراث فرهنگی مسجد سلیمان اعتقاد دارد وجود این آتشكده به دوره پیشدادیان و هوشنگ پیشدادی بر می گردد.« طبق آنچه در منابع مختلف تاریخی آمده است، هوشنگ نخستین پادشاه سلسله پیشدادی برای كشتن ماری، سنگی را به سوی او پرتاب كرد. سنگ به مار اصابت نكرد و به سنگ دیگری برخورد كرد و از جرقه حاصل از این برخورد آتش به وجود آمد. در بعضی از روایتها از جمله كتاب «تذكره شوشتر» آمده كه مكان این اتفاق در شهر مسجد سلیمان بوده كه در آن زمان به نام «پارسومانش» خوانده می شده است. مردم هم از آنجا كه آتش برایشان تقدس داشت و این آتش بدون هیزم افروخته شد و باقی ماند، دورمحل برافروخته شدن آن دیواری كشیدند. از آنجا كه نفت و گاز در سطوح زیرین این منطقه به وفور جریان داشت، باعث شعله ور ماندن آتش شد و از آن زمان ، این محل به نام آتشكده جاویدان شناخته شد. آتشكده ای كه هیچ گاه آتش آن خاموش نمی شود.» باقری درباره صحت و سقم ماجرای الهام گرفتن معماری تخت جمشید و فرضییه هوشنگ پیشدادی، می گوید:« البته این مسئله هنوز یك تئوری است ولی تا زمانی كه فرضیه جدیدی كه آن را با استنادات علمی باطل كند به وجود نیاید، می توان بر آن تكیه كرد.»
وی كه هم اكنون درباره تاریخ و فرهنگ منطقه خوزستان پژوهش می كند تاكید كرد: «بنا به گفته گیرشمن اولین حكومت محلی پارس ها در مسجد سلیمان به وجود آمده است. در آن زمان این منطقه به نام «پارسومانش» یا «پارسومانژ» خوانده می شده است.»
این پژوهشگر در ادامه به ذكر ویژگی های بنای آتشكده جاویدان پرداخت و گفت: «مساحت این آتشكده حدودا 50 در 45 متر است و در وسط آن آتشگاهی وجود داشته كه الان از بین رفته است. یك طرف این آتشكده به كوه های زاگرس تكیه دارد. در شمال غربی این آتشكده نیز معبد آناهیتا واقع شده است.»
كمی پایین تر از آتشكده، معبد هركول قرار دارد. باقری علت وجود این معابد را تصرف این منطقه به دست اسكندر مقدونی و سلوكیان دانست و گفت:«این دو معبد نشانه ای از زوال پادشاهی هخامنشی در دوره حمله اسكندر به ایران است. چون سلوكیان بر ایران مسلط شدند برای نیایش رب النوع های خود در این مناطق، معابدی برپا كردند.»
دیواری، آتشكده جاویدان را از معبد آناهیتا جدا می كند كه در حقیقت میان پیروان دو ایدئولوژی مرزی می كشیده است.
بنا به اظهارات باقری ، گیرشمن در حفاری خود در قسمت جنوبی آتشكده كه محل نذورات مردم بوده است، مهره های تاس مانندی یافت كه نقوشی بر روی آنها حكاكی شده بود. وی در كتاب هایش ذكر كرده است كه این مهره ها غنائمی هستند كه ایرانیان پس از فتح بابل به دست كمبوجیه ، از آن جا به ایران آورده اند.
بنا به گفته «ظاهری عبده وند» آتشكده جاویدان كه دوره های مختلف تاریخی را از زمان عیلامی ها تاكنون پشت سر گذاشته است در زمان رضاشاه در سال 1306 به نام صفه «سر مسجد» تغییر نام داد.
باقری درباره تغییر نام این آتشكده گفت: «از زمان ورود اعراب به ایران نام این آتشكده تغییر كرد و به نام مسجد خوانده شد. ممكن است علت این تغییر نام، هراس از تخریب و تبدیل بنا باشد.»
پرویز ورجاوند پژوهشگر و صاحب نظر حوزه میراث فرهنگی درباره تئوری الهام گرفته شدن معماری تخت جمشید از معماری این آتشكده و داستان هوشنگ پیشدادی، گفت: «البته من هم وجود شباهت هایی میان این دو بنا را تایید می كنم اما این گونه فرضیه ها نیاز به بررسی های دقیق و عمیق تاریخی و آشنایی كامل با جغرافیایی شاهنامه دارد و به سادگی نمیشود آنها را تایید یا رد كرد.»
بنای آتشكده جاویدان در سال 1377 به همت كارشناسان میراث فرهنگی مرمت شد اما پس از دوباره به حال خود رها شد. به گفته «محمد زراسوند علیپور» رئیس انجمن دوستداران میراث میراث فرهنگی مسجد سلیمان، هم اكنون این بنا كه معرف هویت ایرانی ماست بر اثر زلزله و خسارت های دیگر به شكل مخروبه ای در آمده و بدون محافظت رها شده است. مسئله حفاظت و مرمت این بنا در جلسه اعضای این انجمن با فرماندار شهر مسجد سلیمان نیز در میان نهاده شده است و به گزارش انجمن دوستداران میراث فرهنگی مسجد سلیمان، فرماندار این شهر قول همكاری و مساعدت برای حفظ و احیای بناهای تاریخی این منطقه را داده است.

به اشتراک بگذارید

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

انواع عضویت
پنل کاربری